بسم اله الرحمن الرحیم             هست کلید در گنج حکیم

1.      حوزه های علمیه پایگاهی برای تحصیل علوم دینیه و تدریس و تحقیق بود که در طول قرون متمادی گذشته از دل مکان مقدس چه بزرکان و روحانیونی زاده شدند که هرکدام منشا برکات و نعماتی شدند و حوزه های علمیه از جمله مراکزی بود که تحصیل را با تهذیب ممزوج و مطمح نظر دارند.

دقیقا در راستای عمل به آموزه قرآنی است که تزکیه هماره باید مقدم بر تعلیم باشد و به زعم اینجانب تقدم تزکیه بر تعلیم بر تعلیم اگر در حوزه محقق نشودشاید در مدرسه و مرکز دیگری نتوان سراغ گرفت و به نوعی حوزه در این مقوله اسوه دگران است.

2.      علیهذا حوزه دینیه به مثابه باغ و بوستانی است که محل رویش گیاه و بوته های معنویت و عبودیت و اتحاد وانسجام است

از طرف دیگر عملکرد و رویکرد حوزها مورد توجه همگان بوده و حتی ازین بالاتر دستگاه حکومتی یا گاها با حوزه پیوند داشته و عین یکدیگر بودند و یا گاها از یکدیگر منفک بوند لیکن تا حدودی همسویی و همراییوجود داشته و یا گاها از در خصومت و عداوت وارد شدند.

   همه اینها حکایت گر اینست که پایگاه حوزه دینیه در طول تاریخ کانون توجه و تنبه بوده و هماره پیشتاز ظلم ستیزی و مجاهده با فساد و بیداد گری بوده که نهایتا منجر به شهادت راد مردان و آزاد یخواهان شد که نمونه های آن کم نبوده .

و اما توصیف دانشگاه :

3.      مقوله دانشگاه (university)کاملا غربی و وارداتی است و حتی قوانین و مقررات حاکم و مصطلحات جاری در آن از غرب به ایران سرازیر شد و همچنین مدارج و مدارک دانشگاهیدقیقا گرته برداری از مغرب زمین است.

   این خود بهترین دلیل و گواه است که چقدر دروازه ایران واسلام به روی فرهنگ و تمدن بیگانه باز است و در مواجهه و برخورد با تمدن و فرهنگ بیکانه مواجهه ی منطقی و عاقلانه است و استراژی تمدن اسلام و ایران نه طرد کامل و نه اخذ و قبول کامل است و به عبارت دیگر سیات همه یا هیچ را در پیشه خود نکرده است.

لیکن ناگفته پیدا است که  دانشگاه اگر خود سرانه عمل کند و نهاد دیگری هدایت و جهت گیری نشود به سرنوشت خطر ناک و آینده شوم و نامیمونی مبتلا خواهند شدو پیشرفت و ترقی کشور در تمام جوانب نه مرهون علوم حوزه های دینی است و نه مدیون علوم دانشگاهی و آکادمیکی. این دو نهاد اگر در کنار یکدیگر باشند و در هم تنیده شوند و با هم تعامل و تفاعل داشته باشند بسان دو بالی خواهد شد برای پرنده تا در آسمان سیر کند.

4.      در اینجابودکه بزرگ مرد تاریخ و معمار نستوه انقلاب حضرت امام خمینی (ره)در اندیشه ایجاد وحدت بین دو حوزه و نهاد علمی بر آمد و روز 27آذر ماه که مقارن بود با شهادت دکتر مفتح را روز مبارک وحدت حوزه و دانشگاه نامگذاری کردندو این تسمیه و نامگذاری خالی از بار ارزشی و معنایی نیست وبا خود کوله باری ازآزادی وآزادگی و توسعه همه جانبه و فتح قله های عزت و سر بلندی و ترقی ومدر نیته به همراه دارد .

   اینجاست که مسوولیت و رسالت دولتمردان و آزاد مردان و دلسوزان انقلاب و ایران را دو چندان و سخت نموده و جدا در این راه از اختلافات و تفرقه و تشتت ها پرهیز کنند و همدلانه و همگنانه فقط آینده برکت خیز و افق نوید بخش ایران اسلامی را نصب العین قرار دهند و هر حرکت و عمل و ایده ی در تضاد آشکار با لین افق نوید بخش ایران است نابود و معدوم کنند .

                   آرزوی ما عزت و پیشرفت شکوهمندانه ایران اسلامی است.

                                                                                                ( والسلام علی من اتبع الهدی و علیه التکلان)

بسم اله الرحمن الرحیم           هست کلید در گنج حکیم

          تا که بودیم نبودیم کسی                کشت ما را غم بی هم نفسی

         تا که رفتیم همه یار شدند                 خفته ایم و همه بیدار شدند

        ( ماهی به اب دریا گفت:تو نمی تونید اشکامو ببینی چون من در اب هستم .  اب در جواب گفت من نمی تونم اشکا تو ببینم اما

        می تونم احساس کنم چون تو در قلب منی ؟)

         بی تو مهتاب شبی باز از ان کوچه گذشتم            همه تن چشم شدم و خیره به دنبال تو گشتم

          شوق دیدار تو لبریز شداز جام وجودم                  شدم ان عاشق دیوانه که بودم

           عشق ان نیست که یک دل به صد یار دهیم  عشق ان است که صد دل به یک یار دهیم

            من و تو دختر یک سر زمینیم            کمک کن  داغ یکدیگر نبینیم

            به فردا دل بدیم شاید که فردا          از ایران دسته دسته گل بچینیم

تحصیل در حوزه هاى علمیه براى آشنایى با مبانى فقه و اصول و فلسفه اسلامى

وى در حال حاضر در آمریکا به تدریس در خصوص ادبیات عرفانى ایران و عرفان شناسى مشغول است.

برخى از آثار تألیفى او عبارتنداز: نهاد ناآرام جهان، قصه ارباب معرفت، قبض و بسط تئوریک شریعت، تفرج صنع، رازدانى ، روشنفکرى و دیندارى ، حدیث بندگى و دلبردگى و... و تصحیح مثنوى معنوى مولوى

سیدحسین حاج‌فرج‌اله‌دباغ معروف به عبدالکریم سروش در ??آذرماه سال???? شمسى در تهران متولدشد

وی در دبیرستان علوى، ریاضى خواند. مدرسه‌ای که آن زمان تحت نفوذ انجمن حجتیه بود، با دانش آموزانی که هر یک پس از عضویت در انجمن توانستند به زبده ترین رجال سیاسی و مذهبی آینده ایران تبدیل شوند. حضور او در این مدرسه موجب آشنایی و ورود او به انجمن حجتیه شد . گروهی که بر پایه عقائد مذهبی خاص به شدت از فعالیت های سیاسی خودداری می‌ورزیدند.

وی در دانشکده داروسازى دانشگاه تهران دکترای داروسازى گرفت. سپس به انگلستان رفت و در لندن شیمى آنالیتیک (تحلیلى) آموخت و در همان جا فلسفه و تاریخ علم را هم فرا گرفت. در ایران نیز مدتی بسیار کوتاه به حوزه رفت و فقه و اصول و فلسفه اسلامى را تا حدودی فراگرفت.

دباغ از زمره دانشجویان مذهبی لندن بود و با تأمل در حکمت متعالیه، به آن بخش از روحانیت که حول این محور می چرخید علاقه مند شده بود. وی در خصوص سابفه شناخت خود از امام می گوید از امام خمینی (ره) می‌نویسد: «امام‌خمینی را پیش از شریعتی شناختم، وقتی دانش آموز دبیرستان بودم... پس از رهایی امام از زندان در خیل مشتاقان و هواداران بسیار او به قم به خانه او رفتم و این نخستین بار بود که او را از نزدیک می دیدم. سالیان بعد در دوران دانشجویی کتاب مخفی حکومت اسلامی او را خواندم و در سلک مقلدان او درآمدم. در فرنگ او را بهتر و بیشتر شناختم در بحبوحه انقلاب که امام به پاریس آمد مرا توفیق بیشتر دیدار وی دست داد. یک بار که در پاریس به ملاقات خصوصی رخصت فرمود از او در باب آزادی پرسیدم و پاسخ او همان بود که بعدها از او شنیدم: آزادی آری، توطئه نه و بر آزادی فکر و بیان تاکید و تصریح کرد. گفت: این مارکسیست ها نمی دانند فلسفه را با ف می نویسند یا با ضاد، مع الوصوف آثارشان را در فلسفه و خصوصا در اقتصاد باید خواند.»

اما دباغ‌ که‌ تا سال‌های‌ 74-73 ظاهرا‌‌ از‌ اندیشه‌های‌ حضرت امام(ره) دفاع‌ می‌کرد، ناگهان‌ در مصاحبه‌ای‌ بانشریه‌ نامه، از نقد خود بر کتاب‌ حکومت اسلامی (ولایت فقیه)  در همان ‌سال‌های پیش از انقلاب سخن‌ می‌گوید.: «زمانی که در انگلستان دانشجو بودم کتاب حکومت اسلامی آقای خمینی را با دقت بیشتری خوانده بودم. هر چند قبلا در ایران نیز به صورت مخفیانه به دست من رسیده بود و من آنچنان که باید تعمقی در آن نکرده بودم اما حقیقتا در انگلستان این کتاب برای من کتابی دلسردکننده بود. این کتاب را در امر سیاست و حکومت بسیار ساده و بسیط یافتم».

حسین حاج فرج اله دباغ اکنون میل داشت تا خود را به عنوان یک فیلسوف روشنفکر و ادیبی فرزانه بنمایاند، اما این جا اشکالی وجود داشت و آن نام وی بود که کمی غیر فلسفی وادبی به نظر می رسید. پس درصدد برآمد تخلصی مناسب برای خود برگزیند. او دو پسر داشت به نام‌های «سروش» و «عبدالکریم»، بنابراین نام مستعار خود را «عبدالکریم سروش» نهاد.

حسین حاج‌فرج‌اله‌دباغ که بهتر است از این پس اورا عبدالکریم سروش بنامیم، پس از بازگشت به ایران به هنگام پیروزى انقلاب اسلامى بنابر توصیه‌ای که امام به روشنفکران درباره مارکسیسم نمودند، تصمیم گرفت به نقد مارکسیسم بپردازد. ولی این علت لازم وکافی برای او نبود بلکه تأثیرات بسیار بالا و آشکار سروش از فلسفه علم و فلسفه سیاسى کارل پوپر از انگلستان سبب مى شد وی خود را به عنوان منتقد مارکسیسم در ایران پس از ???? مطرح نماید.

همان طور که گفته شد سروش مبین نظریات پوپر در ایران است. براین اساس یکى از کتابهاى مهم عبدالکریم سروش کتاب «علم‌چیست؟فلسفه‌چیست؟» اوست که پیش از انقلاب نوشته است و در اوایل سال ???? بارها تجدید چاپ شد.

«علم چیست؟ فلسفه چیست؟» از آن رو مهم است که سروش براى نخستین بار در ایران فلسفه علم کارل پوپر را به صورت ترجمه‌ای وارد متون آموزشى فقط دانشگاه ها و محافل علمى و مذهبى کرد. دراین کتاب قاعده «ابطال پذیرى » معیار معرفت مى شود. «گزاره اى علمى است که دلیلى بر خلاف آن اقامه نشده باشد... » در واقع سروش آغازگر نهضت تفکر ترجمه‌ای درایران پس از انقلاب و در میان نیروهای انقلاب بود.

کتاب اخیر در حوالی سال 1357 مکرر منتشر شد. در چاپ سال 1368 بر این کتاب مقاله ای از کارل پوپر به نام کشکول و فانوس به کتاب اضافه شده که حجه‌الاسلام محمدصادق لاریجانی (اندیشمند و عضو کنونی شورای نگهبان) آن را ترجمه کرده است اما سروش در چاپ سال 1371 نتوانست وجود نام منتقد خود را در این کتاب تحمل کرده در نتیجه نام مترجم را از پانوشت مقاله حذف کرده است.

سروش سخنوری را در انجمن حجتیه آموخت. ترجمه چند کتاب ارزنده در فلسفه علم و آگاهی اش از متون معتبر و جدید در این حوزه به همراه علاقه و تبحرش بر فلسفه اسلامی سروش را او را معروف کرد. اما آنچه بعدها موجب معروف‌تر شدن وی شد آن بود که «همواره تخریب آسان‌تر  و جذاب‌تر از ساخت است».

 از آن جایی که سروش فاقد هرگونه سوابق مبارزاتی پیش از انقلاب بود ناگهان به یاد این افتاد که انقلاب پیروز شده و او فاقد هرگونه آثار انقلابی است. مسلما در شرایط پس از انقلاب صاحب‌قلمی که برای انقلاب حرکتی نکرده باشد از سوی مردم طرد خواهد شد. پس سروش نیز به نگارش آثاری انقلابی روی آورد. «ایدئولوژی شیطانی» را در سال 1359 در نقد مارکسیسم نوشت که بازنویسی چند سخنرانی در دو دانشکده دانشگاه تهران و نیز چهار سخنرانی در صدای جمهوری اسلامی ایران بود.

سروش همچنین در این سال ها علاوه بر مناظره با مارکسسیست‌ها به مناظره با افرادی چون ابوالحسن بنی صدر نیز پرداخت. همچنین وی نه فقط در رادیو بلکه در تلویزیون هم درس مثنوی می گفت.

در مناظره های تلویزیونی سال 1360 میان مسلمانان و مارکسیست ها او و مهمترین منتقدش در سال های بعد؛ محمدتقی مصباح یزدی در سمت چپ مجری برنامه می نشستند و احسان طبری و فرخ نگهدار نماینده حزب توده و فدائیان اکثریت در سمت راست حضور می یافتند. سروش و مصباح اما در جهان واقع جناح چپ مباحثه را تشکیل نمی دادند همچنان که طبری و نگهدار در جناح راست نبودند. مهارت مصباح و سروش در مناظره با چپ ها چنان قدرتمندانه بود که هاشمی رفسنجانی در این باره در خاطرات روزانه‌اش نوشته است: «مقد اری از مناظره ایدئولوژیک را تماشا کردم. توده‌ای‌ها و فدایی‌ها خیلی بی‌منطق و ضعیف حرف می زدند حتی نتوانستند تضاد را تعریف کنند وقتی که تضاد را که جوهر دیالکتیک است نتوانند تعریف کنند چگونه اثبات می کنند؟»

با فرمان امام خمینی، در ?? خرداد ???? ستاد انقلاب فرهنگی دانشگاه ها تشکیل شد. ستادی که پس از تعطیلی دانشگاه ها برای بازگشایی آنها تاسیس شد تا از این پس بر روند اسلامی بودن و انقلابی شدن مراکز آموزش عالی نظارت کند. در فرمان امام آمده بود: «بر این اساس به حضرات آقایان محترم محمد جواد باهنر، مهدی ربانی املشی، حسن حبیبی، عبدالکریم سروش، شمس آل احمد، جلال الدین فارسی، علی شریعتمداری مسئولیت داده می شود تا ستادی تشکیل دهند و از افراد صاحب نظر متعهد و مومن به جمهوری اسلامی دعوت نمایند تا شورایی تشکیل دهند و برنامه ریزی رشته های مختلف و خط مشی فرهنگی آینده دانشگاه ها بر اساس فرهنگ اسلامی و انتخاب اساتید شایسته و متعهد و آگاه و دیگر امور مربوط به انقلاب آموزشی اسلامی اقدام نمایند. بدیهی است بر اساس مطالب فوق دبیرستان‌ها و دیگر مراکز آموزشی که در رژیم سابق با آموزش و پرورش انحرافی و استعماری اداره می شد، تحت رسیدگی دقیق قرار گیرد.»(به نقل از فرمان امام برای تصفیه دانشگاه ها در ??/3/????)

سروش نیز به عضویت ستاد انقلاب فرهنگی درآمد. عضویتش در ستادی که متولی انقلاب فرهنگی شد، کافی بود تا ضد انقلابیون حتی تا امروز او را به حکومتی بودن بنوازند. سروش البته در سال های اخیر سعی وافری داشته تا با مصاحبه و خطابه گاه قانع کننده و گاه خشمگینانه مخالفان خویش را براند و این اتهام را از دامان خویش پاک کند، هر چند ننگ! را نتوان با رنگ پاک کرد.

سروش در مصاحبه‌ای در 20 خرداد 1386 سعی کرد با پررنگ کردن نقش دیگران در ستاد انقلاب فرهنگی خود را بی تقصیر نشان دهد: «ستاد مکلف به بستن دانشگاه‌ها نبود و این خطایی است که من در پاره‌ای از نوشته‌ها می‌بینم. سوم اینکه ستاد متشکل از هفت نفر بود و من در اغلب بحث‌هایی که امروزه می‌شود می‌بینم مساله چنان مطرح می‌شود که گویی ستاد انقلاب فرهنگی یک نفر داشت آن هم عبدالکریم سروش بود. یک وظیفه هم داشت آن هم بیرون کردن دانشگاهیان بود. هر دو ادعا بسیار جفاکارانه و دروغ‌زنانه است. این دروغ تاریخی باید افشا شود.»

 البته سروش به این ها هم اکتفا نکرد و در ادامه به حمله به برخی شخصیت‌های سیاسی – که دیروز با آن ها همراه بود- پرداخت . از جمله آنها می‌توان به صادق زیبا کلام، محمدعلی نجفی، و ... اشاره کرد: « مایلم یادآوری کنم که وزیر علوم هم آن زمان عضو شورای انقلاب فرهنگی بود. ابتدا دکتر عارفی و بعد به مدت طولانی آقای دکتر نجفی و از قضا مسوول تصفیه‌های وزارت علوم بود. وقتی من آخرین بار از وزارت علوم پرسیدم، آنها در گزارشی محرمانه به من گزارش دادند که 700 نفر از اساتید تصفیه شده‌اند. این گزارش‌ها و آمارها مطلقا در اختیار ما نبود.»

« اینها مسوول اتفاقاتی هستند که در طول این 20 سال در دانشگاه‌ها رخ داده است و هیچ‌کس به نقش آنها اشاره نمی‌کند و با آنها مصاحبه نمی‌کنند. اگر مسوولیتی است بر دوش همه است... حتی کسی مثل آقای زیباکلام که بارها از انقلاب فرهنگی حرف زده است. اینجا باید بگویم که ایشان نه صادق‌اند و نه کلام زیبا می‌گویند.ایشان چندین‌بار از انقلاب فرهنگی سخن گفته، گویی که از مسوولان اصلی آن بوده و من به شما می‌گویم که مطلقا چنین نبوده است و هر بار هم به گونه‌ای حرف می‌زند که در ستاد با من نشسته و مباحثه کرده و ایشان طرفدار آزادی استادان بوده و من مخالف بوده‌ام. مطلقا چنین چیزهایی دروغ است. من یک بار هم ایشان را در ستاد انقلاب فرهنگی ندیده‌ام. ایشان چندین‌بار چنین سخنانی را در روزنامه‌های «ایران» و در «رادیو فردا» گفته‌اند و برای خودش اعتباری کاذب کسب کرده‌اند چنانکه زمانی هم مدعی شده بودند نماینده دولت موقت در کردستان بودند که وقتی این ادعا با تردید و انکار مواجه شد، از اثبات این مدعا نیز درماندند. دائما می‌گوید که توبه کرده است. در حضور مردم هم این را می‌گوید که او را ببخشند و او را بستایند. از هیچ کس دیگری نام نمی‌برد و تنها می‌گوید این تصفیه‌ها جلو چشم عبدالکریم سروش صورت می‌گرفت و او هیچ نمی‌گفت.»

هم چنین در خصوص خاطرات چاپ شده دکتر کاتوزیان است که به مباحثی که با وی داشته‌است می‌گوید: « ثانیا هیچ‌گاه ایشان را به مناظره فرانخوانده‌ام. ثالثا از حقوقدانی مثل ایشان انتظار نداشتم که بدون تحقیق بنده را نظریه‌پرداز و علمدار فکر تعطیلی دانشگاه‌ها بخوانند. رابعا در مورد اخراج ایشان هم بد نیست یادآور شوم که وقتی من خبردار شدم ایشان را از کار منفصل کرده‌اند از ایشان طرفداری کردم.شاید خطای حافظه یا دلایل دیگر در میان بوده که ایشان چنین چیزهایی گفته‌اند.... برخلاف ادعای ایشان از ستاد انقلاب فرهنگی برکنار نشدم بلکه به دلیل مشاهده پاره‌ای از بی‌رسمی‌ها – که در جای دیگر شرح آن را آورده‌ام- رسما استعفا دادم.

 در مورد آقای محمد ملکی هم باید بگویم متاسفم که ایشان هنوز اخراج دکتر نصر را از دانشگاه توجیه می‌کند. من کاری به آنکه چه کسی این کار را کرد، ندارم اما در مورد خودم و ایشان باید بگویم که من یک بار ایشان را دیده‌ام. ایشان با جمعی از اساتید به شورای انقلاب فرهنگی آمدند. اتفاقا رئیس جلسه آقای شریعتمداری بود. من هم در کنار ایشان نشسته بودم و حرفی نمی‌زدم. چون من تازه از خارج برگشته بودم و اصلا از اوضاع دانشگاه‌ها خبری نداشتم، اساتید را نمی‌شناختم و معمولا در این جلسات حرفی نمی‌زدم و گوش می‌کردم تا از مجموع صحبت‌ها، قضایا برای من روشن شود. آقای ملکی تقریبا تمام جلسه را در اختیار گرفت و سخنرانی مفصلی درباره حقیقت انقلاب در علم و انقلاب در فرهنگ، آن هم از مواضع تندروانه چپ کرد. یک ذره شفقت نسبت به اساتید در صحبت‌های او نبود. از حقیقت مباحث صحبتی نمی‌شود. گویی هرکس که به ستاد انقلاب فرهنگی می‌آمده تنها مرا می‌دیده و تنها از من پاسخ می‌شنیده است. به هیچ وجه نمی‌خواهم بگویم من در ستاد نبوده یا هیچ‌کاره بوده‌ام و گناهان به گردن دیگران است.

  وی هم‌چنین درباره رفتارهای غیرقانونی‌اش در ستاد انقلاب فرهنگی می‌گوید: «یک قلم خدمتی که ستاد انقلاب فرهنگی کرد و اتفاقا من آن را انجام دادم همین قصه تاسیس نشر دانشگاهی بود. شما می‌توانید از آقای پورجوادی که به مدت 20 سال مسوول نشر دانشگاهی بودند بپرسید که چه کسی از ایشان دعوت کرد، ماجرا را با او در میان گذاشت و تا آخر کار از او پشتیبانی کرد. حتی خلاف قوانین کشور من به ایشان اجازه دادم که درآمدهای ارزی‌شان را وارد کشور نکنند تا دست‌شان در خریدهای مرکز نشر آزاد باشد.»

 و در ادامه به دشمنی خود با انجمن‌های اسلامی - همان‌ها که در این سال‌های اخیر مریدان سینه‌چاک‌اش بودند- اشاره می‌کند :«ما از تشکیل انجمن اسلامی در مرکز نشر جلوگیری کردیم چون در آن زمان و در آن فضا، انجمن اسلامی هرجا که تشکیل می‌شد کاری نداشت جز تخریب. ما بسیار از این مرکز حمایت کردیم تا پا گرفت.»

 و در نهایت سخن او در این باب این است که: «در مورد تصفیه‌ها من هیچ چیز نمی‌گویم چون در این باب زیاد حرف زده‌ام.»

 و هم ‌چنین در باره بسته شدن دانشگاه‌هامی گوید: «حقیقت این است که دانشگاه‌ها قبل از بسته شدن، دانشگاه‌ نبودند. اصلا زمان، زمان انقلاب بود. هیچ چیزی آن نبود که می‌بایست باشد. من همان زمان در دانشگاه تدریس می‌کردم. کلاس درستی تشکیل نمی‌شد. هر روز تظاهرات بود. گروه‌های مختلف سیاسی و چریکی به دانشگاه آمده و بساط گسترده بودند.هر روز دانشجویان به بانگی روان می‌شدند. عمدتا کلاس‌‌ها تشکیل نمی‌شد. دانشجو سر کلاس بود اما به قول معروف «من در میان جمع و دلم جای دیگر است.» این مقتضای انقلاب بود و همه چیز حالت نیم‌بند داشت و در حال شکل‌گیری بود. با این همه، من نه در جریان بستن دانشگاه‌ها بودم- ولو با وضعیتی که داشت- و نه با آن موافق بودم.
یک بار آقای هاشمی در این جلسات گفتند که «بله ما با بسته شدن دانشگاه‌ها موافق بودیم اما به این معنی که این بسته شدن تنها به مدت چند ماه باشد نه چند سال.» یعنی به ما فهماندند که دانشگاه‌ها به سرعت باز شود. شخص امام نظرشان این بود و ما هم همین نظر را داشتیم. معلوم بود که ماجرای بسته شدن دانشگاه‌ها با این بزرگان در میان گذاشته شده بود اما گویا ایده‌ها مختلف بوده است.»

شرح این تلاش مهم سروش در کتاب «تفرج صنع» آمده است: گفتارهایی در اخلاق و صنعت و علوم انسانی که در سال 1366 منتشر شد و در آن سروش مجموعه دیدگاه هایش را در دفاع از علم جدید گرد آورده است: «هفته ها و ماه هایی که این مصاحبه ها در آن انجام می شد و تحریر می یافت ایامی توفانی و پر التهاب بود و نام علوم انسانی در مخاطب ناآشنا نفرت و وحشت را با هم برمی انگیخت.»

سروش در این کتاب صریحا از در مخالفت با کسانی درمی آید که به اندیشه اسلامی و فقه و فلسفه اسلامی اتکا دارند. سروش همچنین در این کتاب از فیلسوفانی که غرب را کلیتی تجزیه ناپذیر و ناسازگار با سنت معرفی می کنند انتقاد می کند و بر امکان انتخاب مسلمانان از میراث غربیان اصرار می ورزد. سروش در نقد اخیر جبهه ای جدید را می گشاید که در همان سال ها گشوده شده بود و آن سوی این جبهه حلقه ای از استادان فلسفه چون رضا داوری اردکانی حضور داشتند که پس از ذبح شدن سر مارکس با چاقوی پوپر دریافته بودند سر بعدی از آن ایشان است.

چاقوی پوپر را سروش تیز می‌کرد و بر آن چنان پیرایه و آرایه بسته بود که گویی دست اسلام از آستین پوپر درآمده است اینک اما هایدگر به میدان آمده بود. رضا داوری و احمد فردید شیفته هایدگر بودند و هر دو راه سروش را نادرست می دانستند. داوری به آرامی سخن از هگل می گفت و هایدگر را تفسیر و توصیف می کرد. تاریخ سنت را پایان یافته می خواند و حمل تجدد غربی را بر سنت اسلامی انحراف می دانست. اما او نیز با مذهب به جنگ مذهب رفت. به هنگام انتشار اولین ترجمه کتاب عظیم پوپر در ایران: «جامعه باز و دشمنان آن» نقدی سهمگین در کیهان فرهنگی نوشت که «علم و آزادی آری، التقاط نه» و فریاد زد: «این پوپر کیست که هم دشمنان انقلاب اسلامی در خارج از کشور اثر او را وسیله مخالفت کرده اند و هم در داخل جمهوری اسلامی گروهی برایش سرودست و پا می شکنند و مخالفت با او را مخالفت با مقدسات می شمارند.»

شاید سروش‌ فراموش‌ کرده‌ است‌ که‌ بعد از پاسخ‌ رضا داوری‌ به‌ وی‌ در نشریه‌ کیهان‌ فرهنگی، طی‌ نامه‌ای‌ اعلام‌ کرد که‌ دیگر حاضر به‌ پاسخگویی‌ به‌ وی‌ نیست‌ و مسوولان‌ کیهان‌ فرهنگی‌ را - که‌ د آن‌ زمان‌ از دوستان‌ و شاگردان‌ وی‌ بودند - مجبور به‌ انتخابات‌ از میان‌ وی‌ و داوری‌ برای‌ چاپ‌ مطالب‌ کرد. عبدالکریم‌ سروش‌ که‌ چند سال‌ پیش‌ از پذیرفتن‌ درخواست‌ آیت‌ ا... مصباح‌ یزدی‌ به‌ دلیل‌ <عدم‌ وجود امنیت‌ لازم> ابا کرده‌ بود، آیا در یاد دارد اوایل‌ انقلاب‌ را که‌ در مناظره‌ با احسان‌ طبری‌ - تئوریسین‌ حزب‌ توده‌ - و در پاسخ‌ به‌ وی، که‌ از امنیت‌ گفته‌ بود، پاسخ‌ داده‌ بود: <آیا شما اصلا تعریف‌ امنیت‌ را می‌دانید؟>

مقاله داوری بازتاب مقاله قبلی او در همین مجله در نقد پوپر بود که با نقد حامیان پوپر و سروش مواجه شده و او را به واکنش واداشته بود. اما واکنش سروش جالب تر بود. او که کیهان فرهنگی را سخنگوی فرزندان فکری و تریبون نشر افکار خویش می دانست از التقاطی خوانده شدن در چنین نشریه ای برآشفته شد چه گمان می‌کرد سند این نشریه به نام وی و هم‌فکرانش خورده‌است. پس نامه ای «با مسئولان کیهان فرهنگی در باب گزافه فروشی» نوشت و اعلام‌ کرد که‌ دیگر حاضر به‌ پاسخگویی‌ به‌ وی‌ نیست‌ و مسوولان‌ کیهان‌ فرهنگی‌ را -که‌ در آن‌ زمان‌ از دوستان‌ و شاگردان‌ وی‌ بودند - مجبور به‌ انتخاب یکی‌ از میان‌ وی‌ و داوری‌ برای‌ چاپ‌ مطالب‌ کرد: «دور نمی بینم که کیهان فرهنگی به نیت نیکوی تشدید مواجهات فرهنگی باز هم گام در صراط سنت سابق نهد و ناسزاهای دیگری را از ناسزاگویان رواج و انتشار دهد اما حاشا که دیگر ازین قلم، کلامی درین مقام و مقالی درین مجال ملال افزای ارباب کمال گردد... این برادران از نشر این گونه نوشتارها چه مقصودی دارند؟ و کدام خدمت را به کدام قشر می خواهند انجام دهند؟... آیا می خواهند گوی سبقت را از همه جراید بربایند و نشان دهند که حاضرند هر سخن بی دلیل و بی مایه و فحش آلودی را طبع کنند؟»

 پس داوری دیگر در کیهان فرهنگی ننوشت. اما فرزندان معنوی سروش بی‌کار ننشستند. اکبر گنجی این عنصر اطلاعاتی سابق که امروز به یک روشنفکر تبدیل شده دو ماه بعد با استفاده از منابع اطلاعاتی در اختیار خویش در مقاله ای افشاگرایانه پرونده داوری را گشود و به سوابق او در رژیم گذشته اشاره کرد و مدعی پیوند هایدگر و هگل را با فاشیسم شد.

کیهان فرهنگی پس از این واقعه به ناشر تمام عیار آرای سروش تبدیل شد. همه یاران جدید وی در کیهان فرهنگی گردآمده بودند. برخی از این نام ها در سال های بعد بیشتر به گوش رسید: سیدمصطفی رخ صفت، رضا تهرانی، ماشاءالله شمس الواعظین، اکبر گنجی و ... در کیهان فرهنگی نام مرتضی مردیها، مجید محمدی، حمید وحید و دیگران نیز به چشم می خورد.

    من از شمع سه چیز آموختم : 1ایستاده بمیرم  2 بی صدا بمیرم  3  به پای دوست بمیرم

                                                        یک قصه بیش نیست غم عشق و وین عجب

                                                        کز هر زبان می شنوم نا مکرر است

بسم الله الرحمن الرحیم

          تو مپندار که مجنون سر خود مجنون شد                کز سمک تا به سماکش کشش لیلی بود

    روز پنج شنبه فردا روز بزرگ داشت علامه طباطبایی است به همین بهانه به فال نیک گرفته شمه ای از وجود عظیم الشان  ایشان باز گو میکنیم .

    علامه بزرگ مرحوم طباطبایی الحق یکی از مفاخر و مشاهیر جهان شیعه است و به نوعی عالم تشیع بدان مفخارت و مباهات می کند وبه وجود

    مبارک ایشان به خود می نازد.

    و البته جایی تفاخر است چون معظم له در اعتلایی و والایی فرهنگ شیعه و اسلام اهتمام می ورزیدو تقریبا عمر مبارک خویش را در این راه

    صرف نموده بود.

    ایشان وقتی به حوزه علمیه قم که تشریف آورده اند خلایی احساس نمودند و ان فقدان درس تفسیر قران کریم بود و لذا وقت را مغتنم شمرده

    دست به کار شده کلاس و حلقه تفسیر قران بر پا کردندو بدین ترتیب کتاب آسمانی را از مهجوریت و محدودیت بیرون آوردند و مجددا  آنرا سر بلند

  و سر افراز کردند.

    لهذا یکی از مولفات مرحوم طباطبایی کتاب تفسیر المیزان است و این تالیف و اثر در راستای آن هدف (توجه و تفطن دوباره به قرآن ) نگاشته شد.

   المیزان نیز در نوع خود اگر بی نظیر نیست اما لااقل کم نظیر است و کمتر تفسیری می تواند به پایی این تفسیر المیزان برسد و شاید یکی از یلان

   و پهلوانان بلا منازع میدان فرهنگ و تفسیر است.

    ویژگی مهم این تفسیر بکار گیری متد تفسیر قرآن به قرآن و متد عقلی و استدلالی است و البته در کنار تفسیر و تاویل آیات قران کریم به مباحثی

    مثل حکومت و آزادی و عدالت اجتمایی نظم اجتمایی  مشکلات امت اسلامی علل عقب افتادگی ملل مسلمانان. حقوق زن و پاسخ به شبهات

   مارکسیم و دها موضوعات روز پرداخته اند و در میدان سر بلند بیرون آمدندو از فرهنگ اسلام و تشیع در برابر مکاتب روز و تمام شبهات آن روز

    دفاع جانانه ای نمودندودر این راه سعی شان مشکور و ماجور است .

    ودر پایان بنده برای علو و غلو درجات معظم له از خداوند مهربان خاضعانه مسالت مینمایم و امید واریم در جوار پیامبر و امامان هدی میهمان و

    از نعم الهی و پاداش اخروی متنعم گردند.            

                                                              به نام نامی عشاق

   ما عکس رخ یار در پیاله دیدهایم              ای بیخبر ز لذت شرب مدام ما

    در اینجا حافظ پیاله را محل و مکان رؤیت و شهود یار و محبوب خویش می داند.  لهذا لسان الغیب در اینجا از طریق می و میگساری به

   خدا و نگار خویشتن راه می برد.

     چو عاشق می شدم گفتم که بردم گوهر مقصود                    ندانستم که این دریا چه موج خون فشان دارد

    در اینجا حافظ تذکار میدهد که تصور نکنیم عاشق شدن بدون دغدغه و دل مشغولی است بل با پدید آمدن عشق در درون ادم عاشق

     همان و مبتلا شدن به انواع بلا و مصیبت و اصناف دشواری و مرارت همان.

     زیر شمشیر غمش رقص کنان باید رفت            کآتکه شد کشته او نبک سرانجام افتاد

     یکی بیش نیست قصه عشق و وین عجب          کز هر زبان می شنوم نا مکرر است

    گل در بر و می در کف و معشوق بکام است            سلطان جهانم به چنین روز غلام است

    هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق            ثبت است بر جریده عالم دوام ما

   حافظ انسان عاشق را عمر جاویدان و همیشگی می بخشد که برای او هرگز مرگ و فوت در نظر نمی گیرد .

    هرکه آمد به جهان نقش خرابی دارد              در خرابات نپرسید که هشیار کجاست

     ای نسیم سحر ارامکه یار کجاست          منزل ان مه عاشق کش عیار کجاست

      جریده رو که گذرگاه عافیت تنگ است       پیاله گیر که عمر عزیز بی بدل است

      از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر       یادگاری که در این گنبد دوار بماند

     البته این تنها شمه ای بود از ابیات و اشعار حافظ شیرین سخن که بواقع با شنیدن این ابیات شور انگیز و دلربا همه را دچار شوریدگی و

    آشفتگی میکند..  دیوان حافظ همیشه  در جوار قران کریم زینت بخش و عطر آگین منازل و اطاق پارسی زبان است.

     این دیوان حافظ جزء مفاخر و مشاهیر ایرن زمین است و ماایرانیان مفتخریم به چنین شعراء و غزل سرایان که فی الواقع مایه خرسندگی

     اقبالناکی ماهاست.

    اهذا از وظایف مسلمنان و پارسیان این است که پای درس حافظ بنشینیم و از خرمن معرفت و دانش او خوشه چینی کنیم..      

  اما علی را همه می شناسند چه دوست وچه دشمن امّا دوست در پی تقویت دوستی خود با علی است

  ودشمن از هیچ چیز دریغ نمی ورزد برای ضربه به اما علی.و آتش خصومت و نزاع را شعله ورتر خواهدکرد.  

  پیراوان و رهروان او را شیعه گویند. شیعه نحله ای است که علی را امام و پیشوا می داند و به خلافت و ولایت

  او گردن مینهد.

   فرامین و احادیث علی را نصب العین می کنند و پای خود را دقیقآ جای پای علی می نهند.

   علی همان فردی بود که در کشاکش جنگ بدر منادی در آسمان بانگ زد گه:لا فتی الا علی ولا سیف الا ذو

  الفقار: هیچ راد مردی همانند علی و هیچ شمشیری مثل ذو الفقار نبود.

  علی قطب عارفان و متصوفان وحجت متنسکان و متشرعان مراد پهلوانان و جوانمردان و امام دادورزان و عدل

   پیشگان است.

    علی آزاده ی تاریخ است که حتی آزادی خواهان و آزادی طلبان دنیا نیز به او تأسی می کنند.  حضرت امام

    المتقین در واقع جامع الاضداد بود به عبارت دیگر تمام فضایل و خلقیات که علی الظاهر متناقض هستند

    در وجود مبارک ایشان متبلور است. واین خصلت  جز در مبان اولیاء ومعصومین عظیم الشان پیدا نمی شود.

   کلام مولی الموحدین دارای بالاترین درجه بلاغت و فصاحت بود به طوری که کلام ایشان ما فوق کلام آدمیان

   و ما دون کلام الهی است.

    همان فصاحت وبلاغتی که اعجاب و تحسین اعراب را بر انگیخت وهمگی مذعن بودند که این احادیث و

    گفتار منشأ ماورایی وسر چشمه ی لدنی دارند .

    و النهایه مردی بود که برای شدت عدالت در محراب نماز شراب نوشین لقاء پروردگار را لا جرعه سر کشید  

    و برای همیشه دل وقلوب اتباع و اشیاع خود راماتم زده نمود.

    امام علی را هیچ کس قدر و ارج ننهاد وآن طوری که بایسته و شایسته او بود حرمت گذاری نکر ده اند.

    امام علی  در میان اعراب جاهل و نادان بادیه نشین رفت وآمد و حشر و نشر داشتندبدون اینکه اعرب درک

    کنند چه گوهری گرانبها و ذیقیمتی در میانشان است.و مع التاسف این جوهر عالی مقدار را به قرصی نان

    فروختند.            هر که او ارزان خرد ارزان دهد             گوهری طفلی به قرص نان دهد

     اطفال و کودک صفتان هم عصر پیامبر و امام علی گوهر وجودی او را به بهای اندک و ثمن بخس بل به طور

   رایگان معامله نمودند و چه خسران عظیمی که هم در دنیا و هم در آخرت دامن گیرشان شد........

                                                                                          سرمه کش خاک پای علی :جمال

                                       هر گز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق

                                       ثبت است بر جریده عالم دوام ما

                                       ازصدای سخن عشق ندیدم خوشتر

                                       یادگاری که دراین گنبد دوار بماند

     به قول حافظ بلند اوازه دل مملواز عشق هرگز میرایی ندارد.والی یوم القیامه گوهری ماندگار خواهد بود.

     این سخن نامیرایی عشق است که در همه هستی طنین انداز خواهد شد وپژواک او پرده دلها را نوازش

     و پرده گوش آدمیان  را مترنم و زخمه روح خفته ی کاننات رابه ضرباهنگی نوازشگرانه خوش می نوازد.

     حافظ را به جرات تمام می توان سراینده مکتب عشاق سلسه جنبان حرکت کاروان غزلیات شکر شکند نامید.

      حافظ شهره عام و خاص است. و یک شخصیت فراایرانی و فرا منطقه ایی است که به تمام ایران و جهان

دارد. روح حافظ محبوس به قفس زمان و مکان نیست.

مرغ و پرنده ی خوش الحان لسان الغیب شیرازی همه جایی وهمه گاهی است.

     دیوان حافظ یار دیر آشنا و همنشین قدیمی کتاب بزرگ مسلمانان است که هرگز از یکدیگر جدایی پذیر

    نخواهد بود.

    چون روح قران کریم در کالبد دیوان حافظ حلول و رسوخ است.

     عشق ات رسد به فریاد ار خود بسان حافظ              قران زبر بخوانی در چارده روایت.

                                                              دوستدار حافظ ( زارعی )